PK Międzyrzecza Warty i Widawki

Na terenie Parku Krajobrazowego Międzyrzecza Warty i Widawki znajduje się 26 obiektów, które są wpisane do rejestru zabytków.

Do obiektów sakralnych należą:

• Kościół pw. św. Urszuli i Jedenastu Tysięcy Dziewic w Strońsku, zbudowany ok. 1250 r. Jest on murowany, w stylu romańskim, w 1458 r. Został gruntownie przebudowany, a w 1726 r. powiększony, wieża pochodzi z 1926 r. Najcenniejszym fragmentem kościoła jest kamienny, półokrągły tympanon nad wejściem do obecnego prezbiterium, przedstawiający zwierzęta apokaliptyczne, całość obramowana misternym ornamentem. Jest to zabytek o znaczeniu krajowym.
• Kościół pw. św. Anny w Chojnem, o znaczeniu ponadregionalnym, wybudowany na przełomie XVI / XVII w., Murowany, jednonawowy. Przy prezbiterium od strony północnej przybudówka z 1621 r. mieszcząca w przyziemiu zakrystię, a na piętrze kaplicę nakrytą eliptyczną kopułą. Na podniebieniu bogata dekoracja ze stiuku. Wystrój późnorenesansowy i barokowy z elementami gotyckimi. Wewnątrz dwa nagrobki rycerzy - fundatora kościoła Stanisława Zapolskiego herbu Pobóg, zmarłego w 1616 r. oraz Jana Łaszewskiego h. Dryja, wojskiego sieradzkiego, zmarłego na przełomie XVI i XVII w.
• Kościół pw. św. św. Wojciecha i Stanisława BM w Burzeninie, o znaczeniu ponadregionalnym, wzniesiony w 1642 r. W latach 1711 i 1812 częściowo zburzony, rozbudowany w 1917 r. Trzynawowy z węższym i niższym prezbiterium zamkniętym półkolistą absydą. Pięciokondygnacyjna wieża na planie kwadratu, zniszczona w czasie II wojny światowej, przykryta w 1978 r. hełmem. Ołtarze barokowe, na belce tęczowej krucyfiks barokowy z XVII w.
• Kościół pw. Podwyższenia św. Krzyża w Widawie, początkowo drewniany, został rozebrany w 1678 r. i rozpoczęto budowę kościoła murowanego, barokowego. Wykończony w 1709 r. Zbudowany w stylu barokowym, orientowany, jednonawowy, od prezbiterium przylega zespół klasztorny, którego kościół jest częścią. Zabytek o znaczeniu ponadregionalnym.
• Dawny klasztor oo. Bernardynów w Widawie z 1638 r., dwukrotnie (w 1657 i 1678 r.) odbudowywany po kolejnych pożarach. Murowany, na planie czworoboku, dwukondygnacyjny, dwutraktowy: wewnętrzny trakt tworzą krużganki a zewnętrzny pomieszczenia. Obecnie mieści się tu muzeum i plebania. Zabytek o znaczeniu regionalnym.
• Kościół pw. Zwiastowania NMP w Rychłocicach z XVIII w., orientowany, drewniany, o konstrukcji zrębowej. Zabytek o znaczeniu regionalnym.
• Kościół popauliński pw. św. Rocha w Konopnicy wczesnobarokowy, murowany z 1642 r. Na uwagę zasługuje portret fundatora z herbami Jastrzębiec, Pomian, Poraj i Korab. Zabytek o znaczeniu lokalnym.
• Kaplica dworska z 1842 r. w Rembieszowie, murowana w stylu klasycystycznym, na planie prostokąta zamkniętego półkolistą absydą, dach z sygnaturką. Kaplica cmentarna pw. św. Krzyża w Strońsku, w stylu klasycystycznym z ok. 1821 r. Zabytek o znaczeniu lokalnym.

Zabytkowe obiekty rezydencjonalne:

• Dwór klasycystyczny w Rychłocicach z XVIII w., zbudowano na rzucie prostokąta, jest dwutraktowy, od strony wjazdu portyk kolumnowy, od strony ogrodu wieloboczny ryzalit. Zabytek o znaczeniu ponadregionalnym.
• Dwór w Chojnem z przełomu XVIII i XIX w., o znaczeniu ponadregionalnym, bezstylowy, murowany, pierwotnie piętrowy, na planie prostokąta, dwutaktowy z owalną sienią na osi. W fasadzie na osi portyk kolumnowy. Główny korpus przykryty wysokim dachem czterospadowym. W ganku tablica marmurowa z herbami Półbóg i Pomian. Pobliski park z XVIII/ XIX w. o pow. 4,7 ha, z pozostałościami bramy wjazdowej, świerkową aleją i kolistym podjazdem.
• Dwór w stylu neogotyckim w Konopnicy składający się z kilku członów z różnych okresów. Monumentalny portal opatrzony jest dekoracyjnymi wieżyczkami umieszczony w ryzalicie. Wieża i korpus główny zwieńczone są blankami. Zabytek o znaczeniu regionalnym.
• Dwór klasycystyczny w Witowie z 1770 r., murowany zachowany w dobrym stanie technicznym. Zabytek o znaczeniu regionalnym. Ok. 300 m na płn. wsch. od dworu, nad odnogą Warty, znajduje się kopiec o wym. ok. 50x30x4 m. Do ok. XIV w. prawdopodobnie była to wyspa z wieżą obronną.
• Dwór w stylu klasycystycznym w miejscowości Wielgie z II poł. XIX w., murowany, parterowy, na planie prostokąta z prostokątnymi alkierzami w narożnikach od strony zachodniej. Zabytek o znaczeniu lokalnym.Dwór w Kalinowej z 1820 r., parterowy, z mansardą nad gankiem wejściowym, na planie prostokąta. Stan techniczny zły. Zabytek o znaczeniu regionalnym.
• Eklektyczny pałacyk w Pstrokoniach, murowany z końca XIX w., piętrowy, na planie prostokąta, z przybudówkami w szczytach i ryzalitami na osiach północ południe, z trzypiętrową wieżą w południowo zachodnim narożniku i facjatą na osi po północnej stronie. Zabytek o znaczeniu regionalnym.
• Ruiny dawnego dworu obronnego z XVI w. w Woli Wężykowej, na podmokłych łąkach, 300 m od drogi. Istniał on od XVI do II poł. XVIII w. Zabytek o znaczeniu regionalnym. Przed wsią, od strony Widawy, znajduje się duży cmentarz żołnierzy pruskich z I wojny światowej.
• Park dworski w Ligocie o pow. 5 ha z XIX w.Park dworski w Niechmirowie o pow. 5 ha z przełomu XVIII i XIX w. W parku kaplica p.w. Niepokalanego Po-częcia NMP zbudowana w 1729 r., przebudowana w 1876 r.

Zabytkowe obiekty gospodarcze

• Spichlerz w Konopnicy z XIX w. w stylu neogotyckim, murowany, dwukondygnacyjny. Fasada posiada opilastrowanie formą gotycką. Zabytek o znaczeniu regionalnym. Nad rzeką znajduje się drewniany młyn wodno - elektr. z XIX w.
• Spichlerz w Rychłocicach z XIX w. w stylu neogotyckim, na rzucie prostokąta, na węższych bokach szczyty ozdobione sterczynami, ściany opilastrowane z ostrołukowymi blendami. Zabytek o znaczeniu regionalnym.
• Młyn wodno-elektryczny w Zborowie z 1917 r., zasilający dwa małe stawy. Widoczny jest z mostu przy drodze na Zawady. Jest to zabytek o znaczeniu lokalnym.

Ponadto z obszarem doliny Warty wiążą się również inne, cenne wartości kulturowe. Odkryto na tym terenie ślady osadnictwa z niemal wszystkich okresów rozwoju różnych kultur osadniczych. Najważniejszym ze stanowisk jest kurhan w Strobinie z okresu rzymskiego (I-IV w n.e.).

Dużą wartość naukową mają również stanowiska archeologiczne w:

• Konopnicy, gdzie na krawędzi doliny na południe od wsi znajduje się tzw. „Zamczysko” oraz kurhan z okresu rzymskiego z I-IV w., Niechmirowie z cmentarzyskiem kultury łużyckiej z epoki brązu i żelaza, Kol. Tyczyn - grodzisko stożkowe z XIII-XIV w., Witowie - grodzisko z okresu kultury prapolskiej z VIII-IX w.
• Strumianach, Strobinie i Siemiechowie, gdzie znajdują się groby wojowników z okresu rzymskiego, oraz w Chojnem, Tyczynie, Burzeninie, Widawie i Rogóźnie.

ZPKWŁ

W parku znajdują się cztery rezerwaty przyrody, które obejmują przyrodniczo najcenniejsze fragmenty obszaru parku. Do zwiedzania udostępniony jest jedynie rez. Winnica.

Rezerwat florystyczny „Winnica”

Powierzchnia 1,54 ha. Celem ochrony jest zachowanie ze względów naukowych i dydaktycznych muraw i zarośli kserotermicznych. Ze względu na rzadkość występowania miejsc o takim ciepłolubnym charakterze, rezerwat ten stanowi rarytas w środkowej części kraju. Nawiązuje on do podobnych miejsc w dolinach innych dużych rzek Polski. Rezerwat obejmuje skarpę opadającą ku dolinie Warty o wystawie południowo - zachodniej. Teren rezerwatu jest przykładem sukcesji w kierunku zbiorowisk zaroślowych. Całość otoczona jest dość zwartą ścianą krzewów będącą barierą buforową dla znajdujących się wewnątrz muraw kserotermicznych. Jednak bujnie rozrastająca się tarnina i dereń świdwa (w mniejszym stopniu głóg jednoszyjkowy i szakłak) stanowią zagrożenie dla tych muraw. Z tego też powodu kilka razy w roku wycina się krzewy na określonej powierzchni, by główny cel ochrony - murawy, nie został zagłuszony. Jest to przykład prowadzenia tzw. ochrony czynnej, która polega na ingerowaniu człowieka w zjawiska przyrodnicze. Bez tej ingerencji rośliny kwiatowe szybko by wyginęły. Dawniej wycinka drzew i krzewów nie była potrzebna, gdyż rolę reduktora odgrywały wypasane tutaj zwierzęta domowe.

Aby w pełni poznać walory rezerwatu należy zwiedzić go kilkakrotnie w ciągu sezonu wegetacyjnego. Bogactwo gatunkowe kwitnących roślin czyni to miejsce atrakcyjnym od wiosny do jesieni. W prześwitach i w wyższych partiach skarpy rozwinęły się wspaniałe, bogate florystycznie murawy kserotermiczne, z których wiele gatunków rośnie także w runie zarośli. Na wschodnim stoku doliny o wysokości względnej 15 m (145-160 m n.p.m.), przy jego górnej krawędzi widoczne jest odsłonięcie wapieni i margli. Obiekt posiada wysokie walory naukowo - dydaktyczne związane z rzeźbą terenu i budową geologiczną. Stanowi również element ciągu krajobrazowego na dolinę Warty.

Geneza nazwy „Winnica” wywodzi się prawdopodobnie z Wielkopolski, gdzie oznacza ona pagórki, pola pozarastane przez zarośla, z których pozyskiwano gałązki na winniki - miotełki używane w łaźni. Pomimo niewielkiej powierzchni uroczyska, jego flora jest bardzo bogata. W rezerwacie udokumentowano występowanie 175 gatunków roślin naczyniowych i 6 gatunków mchów. Gatunkami ściśle chronionymi są: dziewięćsił bezłodygowy, aster gawędka, dzwonek boloński i syberyjski, częściowo pierwiosnka lekarska i kalina koralowa. Najwięcej jest tu gatunków rzadkich: ligustr pospolity, przytulia północna, dąbrówka kosmata, rumian żółty, pajęcznica gałęzista, bodziszek czerwony, pszeniec różowy, gorysz siny i pagórkowy, pięciornik siedmiolistkowy, kłosownica pierzasta, głowienka wielkokwiatowa, czyściec kosmaty, koniczyna dwukłosowa i długokłosowa.

Rezerwat udostępnia do zwiedzania ścieżka poprowadzona w jego środkowej i południowej części. Stanowi on część ścieżki przyrodniczo-dydaktycznej „Rezerwat Winnica - Starorzecze w Siemiechowie”.

Rezerwat torfowiskowy "Korzeń"

Powierzchnia 34,93 ha, obejmuje kompleks bagien śródleśnych o dużej wartości przyrodniczej. Celem utworzenia jest ochrona dużej powierzchni torfowiska o charakterze przejściowym (czyli zasilanym wodą opadową i gruntową) oraz dobrze zachowanych biocenoz zespołów leśnych: olsu torfowcowego i porzeczkowego. Na obszarze torfowiska występuje wiele, liczebnie bardzo dużych populacji chronionych i rzadkich gatunków roślin i zwierząt. Dzięki temu miejsce to jest wyjątkowo cenne w skali nie tylko regionu ale i kraju. Rezerwat położony jest w widłach rzeki Warty i Widawki. Na terenie torfowiska występuje duże zróżnicowanie siedlisk, znajdujące odzwierciedlenie w bogactwie gatunkowym roślin. Udokumentowano tu występowanie 112 gatunków, wśród których 10% stanowią gatunki chronione: ściśle, m.in.: rosiczka długolistna i okrągłolistna, widłak jałowcowaty, torfowy i goździsty, grzybienie białe, bagno zwyczajne, paprotka zwyczajna; częściowo, m.in.: porzeczka czarna, kalina koralowa. Do gatunków rzadkich zaliczamy m.in.: modrzewnicę zwyczajną, czermień błotną, narecznicę szerokolistną, tojeść bukietową, borówkę bagienną. Fauna rezerwatu nie została szczegółowo poznana. Obszar rezerwatu jest szczególnie cenny jako stanowiska lęgowe dla ptaków, zwłaszcza żurawia i brodźca samotnego, miejsce rozmnażania płazów, matecznik dla ssaków bobrów i dzików.

Jest to rezerwat, który można podziwiać oglądając go z zewnątrz. Wszelkie wchodzenie do środka jest niebezpieczne ze względu na zróżnicowaną grubość warstwy runa. Nie zawsze jest ona na tyle gruba by utrzymać ciężar człowieka.

Rezerwat leśny "Hołda"

Powierzchnia 71,24 ha, obejmuje kompleks wyjątkowo dobrze zachowanych, naturalnych lasów niżowych Nizin Środkowopolskich. Bogata rzeźba terenu sprawia, że rezerwat jest urozmaicony pod względem siedliskowym. Występują w nim płaty grądu, boru wilgotnego i świeżego, olsu porzeczkowego, łęgu jesionowo-olszowego. Drzewostany tworzą ponad 100-letnie drzewa z dębem szypułkowym, brzozą brodawkowatą i licznym udziałem graba. Z płatami grądów sąsiadują duże powierzchnie borów mieszanych, których stare, dorodne drzewostany budują: sosna zwyczajna, świerk pospolity i brzoza brodawkowata. Obniżenia bardziej wilgotne i w niektórych miejscach żyźniejsze porastają lepiej lub gorzej wykształcone płaty olsów, łęgów i wilgotnych borów trzęślicowych. Na terenie rezerwatu udokumentowano występowanie 128 gatunków. Gatunki podlegające ochronie ścisłej, m.in.: widłak jałowcowaty i goździsty, kruszczyk szerokolistny, lilia złotogłów; podlegające ochronie częściowej to m.in.: kopytnik pospolity, bluszcz pospolity, kalina koralowa. Do gatunków rzadkich zaliczamy m.in.: wężymord niski, kokoryczka wielokwiatowa, narecznica grzebieniasta, śledziennica okrągłolistna, czworolist pospolity, kokoryczka wonna, sromotnik bezwstydny. Zaobserwowano tu 65 gatunków kręgowców, w tym 45 gatunków ptaków. Spotkać tu można rzekotkę drzewną - jedynego naszego nadrzewnego płaza, zaskrońca, żmiję zygzakowatą, padalca. Rezerwat sąsiaduje z Wartą, dlatego też widuje się tu również tracze nurogęsi, gągoły, piskliwce.

Rezerwat bagienny "Grabica"

Powierzchnia 8,26 ha, obejmuje obszar lasu ze śródleśnym kompleksem przejściowych i niskich torfowisk oraz eutroficznych bagien z udziałem licznych gatunków roślin rzadkich i chronionych. Rezerwat stanowi rozległe, zabagnione zagłębienie porośnięte lasem, zaroślami i szuwarami. Roślinność rosnąca tutaj tworzy ciągle niezbyt trwałe fazy sukcesji. Procesy przebiegają dynamiczne, bez wpływu człowieka: zamierające drzewa przewracają się tworząc wykroty, pojawiające się odnowienia to nowe pokolenie lasu. Na skutek tych procesów struktura roślinności ma tutaj naturalny, zbliżony do pierwotnego charakter. Podnosi to dodatkowo walory przyrodnicze tego obszaru. Na terenie rezerwatu odnotowano występowanie 105 gatunków roślin naczyniowych. Gatunkiem ściśle chronionym jest rosiczka okrągłolistna i bagno zwyczajne, częściowo kalina koralowa, a gatunkami zaliczanymi do rzadkich - rzęsa mniejsza, kosaciec żółty, siedmiopalecznik błotny, turzyca dzióbkowata. Bardzo zróżnicowany krajobraz sprzyja przebywaniu i rozrodowi wielu gatunków zwierząt. Można tu spotkać cyrankę, żurawia, borsuka, latem w ciągu dnia spotyka się jelenie.

Rezerwat jest niewielką, chronioną częścią większego obszaru bagien i podmokłych łąk, a przepływająca w pobliżu Grabia stanowi stałe źródło zasilania w wodę tego mało dostępnego dla człowieka obszaru.

ZPKWŁ

Mapa PK MWiW 1-40.000 (wyd.2021).jpg8.26 MB

Mapa PK MWiW 1-40.000 (wyd.2021) str.1.pdf4.19 MB

Mapa PK MWiW 1-40.000 (wyd.2021) str.2.pdf31.79 MB

Mapa PK MWiW na Geoportalu Województwa Łódzkiego

ZPKWŁ

Park Krajobrazowy Międzyrzecza Warty i Widawki obejmuje obszar o wyróżniającym się krajobrazie, dużych wartościach naturalnych środowiska przyrodniczego, walorach estetycznych, historycznych i kulturowych. Przedmiotem ochrony w parku są doliny Warty i Widawki i ich dopływów wraz z systemem stref przystokowych oraz towarzysząca tym obszarom szata roślinna.

Obszar parku wyróżnia się w swym otoczeniu urozmaiconą rzeźbą terenu. Szczególnie malowniczo prezentują się przełomowe odcinki doliny Warty, gdzie wysokości względne stoków dochodzą do 45 m, na powierzchni ukazują się stare utwory wapienne. W obrębie dolin można zaobserwować 3 terasy akumulacyjne, ich stoki urozmaicone są dolinkami pobocznymi różnej genezy.

W strefach przystokowych widoczny jest wypływ wód podziemnych na powierzchnię w postaci licznych wysięków, młak, wycieków i źródeł warstowo - przelewowych. Z dolinami rzek, zwłaszcza z przełomowymi odcinkami Warty związane są najatrakcyjniejsze partie krajobrazu z ciągami widokowymi z wysokich brzegów na rozległą dolinę. Szczególne walory krajobrazowe tego terenu zaobserwować można ze skarpy warciańskiej od Belenia do Strońska oraz w okolicach Konopnicy, Strobina, Majaczewic i Strumian.

Meandrujące rzeki, liczne starorzecza, obszary wydmowe i torfowiska to kolejne, cenne przyrodniczo i krajobrazowo obszary parku. Wyjątkowe pod tym względem są okolice Szynkielowa, gdzie rozległe torfowisko bezpośrednio sąsiaduje z wydmą śródlądową. Wysoką wartością przyrodniczą wyróżniają się również torfowiska w dolinie Niecieczy oraz ukryte wśród torfowisk ujście Oleśnicy do Warty pod Szynkielowem.
Wszystkie partie dolin charakteryzują się mozaikowością pokrycia: łąki przeplatają się z roślinnością nadrzeczną, wokół starorzeczy i torfowisk chłopskie lasy wcinają się nieregularnie w pola uprawne. Ciekawa pod względem jest obudowa biologiczna rzek i strumieni, stanowiąca ostoje dla wielu gatunków ptaków.

Lasy w Parku stanowią tylko niespełna 25% ogólnej powierzchni. Przeważają sztucznie wprowadzone zbiorowiska borowe, a zespoły naturalnych borów bagiennych, łęgów i grądów zachowały się w niewielkich fragmentach.

Stosunkowo małe zmiany w środowisku przyrodniczym związane z działalnością człowieka przyczyniły się do botanicznej atrakcyjności tego terenu. Roślinność segetalna reprezentowana jest przez tak interesujące gatunki jak misiurek drobny, goździec okółkowy, połonicznik kosmaty, jaskier polny, miłek letni, miłek szkarłatny, bniec dwudzielny, czyściec roczny i mak piaskowy.

Na terenie Parku Krajobrazowego Międzyrzecza Warty i Widawki stwierdzono występowanie ponad 600 gatunków roślin naczyniowych. We florze parku reprezentowane są różnorodne grupy siedliskowe, co pozostaje w ścisłym związku z charakterem roślinności tego obszaru. Oprócz gatunków lasów liściastych, mieszanych i borowych, liczne są tu rośliny związane z torfowiskami , wilgotnymi łąkami, szuwarami, wodami oraz innymi siedliskami podtopionymi, przynajmniej okresowo. W niektórych punktach parku istotnym elementem jego flory są także gatunki kserotermiczne.

Flora parku jest niezbyt bogata w gatunki chronione a dość bogata w rzadkie i interesujące z wybranych grup siedliskowych, głównie rośliny hydro- i higrofilne, a więc te, które związane są z wszelkimi siedliskami wodnymi, nawodnymi i bagiennymi. Dość liczną grupę stanowią też gatunki kserotermiczne i w różnym stopniu ciepłolubne, które spotyka się w miejscach, gdzie występują margle wapienne lub żwirowe pagórki morenowe.

To właśnie rośliny z wymienionych powyżej grup oraz gatunki leśne stanowią najważniejsze z geobotanicznego punktu widzenia element flory Parku i decydują o jej charakterze.

Na obszarze Parku stwierdzono występowanie ok. 60 gatunków chronionych, w tym 30 całkowicie. Rośliny rzadkie w skali kraju stanowią 20% całej flory. Najliczniejsze wśród nich są gatunki muraw kserotermicznych i ciepłolubnych okrajków.

Dla zachowania najcenniejszych walorów przyrodniczych parku utworzono na jego terenie 4 rezerwaty przyrodnicze:

• Rezerwat florystyczny "Winnica"
• Rezerwat torfowiskowy "Korzeń"
• Rezerwat leśny "Hołda"
• Rezerwat bagienny "Grabica"

W Parku Krajobrazowym Miedzyrzecza Warty i Widawki ochroną pomnikową objętych jest 49 obiektów. Są to okazałe drzewa rosnące przede wszystkim w obrębie założeń dworsko-parkowych.

Kolejnymi formami są zespoły przyrodniczo-krajobrazowe Dolina Grabi i Góry Wapienne oraz użytki ekologiczne. W trakcie aktualizacji planu ochrony ustalono, że na terenie parku znajduje się 14 użytków ekologicznych.

• Rzeka Grabia
• Góra Charlawa
• Dąbrowa
• Majaczewice
• Rembieszów
• Rembieszów II
• Jeziorko
• Zamość
• Ochle
• Niechmirów
• Szynkielów
• Szynkielów I
• Szynkielów II
  
  

ZPKWŁ

Park Krajobrazowy Miedzyrzecza Warty i Widawki powołany został uchwałą Wojewódzkiej Rady Narodowej w Sieradzu z dnia 14 września 1989 roku w celu ochrony cennych walorów pzryrodniczo-krajobrazowych. Obecnie obowiązującym aktem prawnym jest Rozporządzenie Nr 9/2006 Wojewody Łódzkiego z dnia 11 stycznia 2006 roku w sprawie Parku Krajobrazowego Międzyrzecza Warty i Widawki zmienionego Rozporządzeniem Nr 1/2008 Wojewody Łódzkiego z dnia 11 stycznia 2008 roku w sprawie Parku Krajobrazowego Międzyrzecza Warty i Widawki. W obecnych granicach PKMWiW leży na terenie 9 gmin: Widawa, Konopnica, Burzenin, Zapolice, Sieradz, Sędziejowice, Ostrówek, Rusiec, Zduńska Wola. Powierzchnia Parku wynosi 25330 ha.

ZPKWŁ